تکنولوژی و گروه آموزشی ابتدایی جویبار

بسم الله الرحمن الرحیم

« مفاهيم و اصول »

در تمام مراحل آموزشي رسمي از دورة دبستان گرفته تا سالهاي آخر دانشگاه عمده مطالب درسي را مفاهيم و اصول تشكيل مي دهند . يادگيري مفاهيم و اصول شالودة فعاليتهاي ذهني آدمي را مي ريزند . ما از راه مفهوم آموزي ، دنيا را در ذهن خود خلاصه مي كنيم و با ايجاد ارتباط ميان آنها ( يادگيري اصول ) پديده هاي هستي را مي شناسيم و به تفكر مي پردازيم .

« تعريف مفهوم »

مفهوم عبارت است از: طبقه اي از محركها (اطلاعات) داراي ويژگيهاي مشترك.  اين محركها يا اشيا هستند يا رويدادها يا اشخاص . مانند ميز ، جنگ ، معلم

اگر بخواهيم مفاهيم رياضي پنجم را بيان كنيم عبارتند از :

مفاهيم حساب شامل : عدد نويسي ، بخش پذيري ، كسر متعارفي و …

مفاهيم هندسه شامل : محيط و مساحت دايره ، زاويه ، مكعب و …

مفاهيم جانبي شامل : گنجايش ، حجم ، تقارن و …

« تعريف اصل »

اصل عبارت است از : بيان رابطة ميان دو يا چند مفهوم ( دي چكو – كرافورد)

نمونه هايي از اصل به قرار زير مي باشد  .

1-حجم مكعب ضرب در 1000 مساوي است با گنجايش

 حجم ، مكعب ، 1000، مساوي ،گنجايش، همه مفهوم هستند و اصل رابطه اي است كه اين مفاهيم را به هم وصل كرده است .

2-      شش ضرب در چهار مساوي است با بيست وچهار            24 = 4 * 6

شش ، ضرب ، چهار ، مساوي ، بيست وچهار همه مفهوم و رابطة بين اين مفاهيم اصل را به وجود مي آورد . 

« اهميت مفاهيم و اصول »

-يادگيري مفاهيم و اصول به دانش آموزان امكان مي دهد كه بر بسياري از امور تسلط يابند .

-آموزش اصول و مفاهيم در مدارس ، دانش آموزان را قادر مي سازد تا به يادگيـري مطالب درسي بپـردازند و اطلاعات و دانشهاي قابل توجهي كسب نمايند .

-ازطريق مفاهيم واصول  دانش آموزان متوجه مي شوند، وقتي كه مفاهيم و اصول به درستي آموخته نشوند و رابطة آنها با دنياي واقعي روشن نگردد . موانع زيادي در راه يادگيري به وجود خواهند آورد

- از آنجايي كه مفاهيم و اصول ، عناصر مهم بسياري از فعاليتهاي پيچيده ذهني را تشكيل مي دهند ، يادگيري آنها براي بسياري از فرايندها و فعاليتهاي ديگر ذهني ضروري و پيش نياز به حساب مي آيد .

(1)

« روش آموزش مفاهيم »

براي آموزش هر مفهوم به برنامه ريزي دقيقي نياز داريم كه پاسخگوي سؤالات زير باشد :

الف- چرا بايد آن مفهوم را آموزش داد ؟

ب- چگونه آن را آموزش داد ؟

ج- چگونه نتيجة آموزش را ارزيابي كرد ؟

دكتر سيف در كتاب روان شناسي پرورشي با استفاده از پيشنهاد هاي دي چكو و كرافورد روش آموزش را در 7 مرحله شرح داده است .

1- عملكردي را كه پس از آموزش مفهوم ، از يادگيرنده انتظار داريم در آغازدرس بيان كنيم .

مثال : درآموزش مفهوم زاويه، اين هدف آموزشي بايد ذكر شود كه، دانش آموز بايد بتواند با كمك نقاله اندازه زاويه هاي داده شده را بدست آورد .

2- از تعداد صفات مفاهيم پيچيده كم كنيد و صفات مهم را بارز جلوه دهيد .

معلم در اين مرحله مي تواند بعضي از صفات را ناديده بگيرد و بر صفات مهم تأكيد كند يا صفات مختلف يك مفهوم را در چند گروه كوچك تقسيم كند .

مثلاً معلم در آموزش زاويه در پاية پنجم مفاهيم را به صورت زير تقسيم نمايد .

واحد اندازه گيري ، چگونگي اندازه گيري زاويه ، زاويه نيم صفحه و ...

3-     واسطه هاي كلامي لازم را در اختيار ياد گيرندگان قرار دهيد .

از جمله تواناييهاي پيش نياز براي يادگيري مفاهيم ، دانستن معني لغات و عبارات توصيف كنندة مفاهيم ، صفات مفاهيم و روابط ميان آنهاست . براي مثال در آموزش مفهوم زاويه در پاية پنجم ، معلم تلاش مي كند تا مطمئن شود كه دانش آموزان براي يادگيري مفهوم مورد نظر به اندازة كافي در مورد زاويه تسلط دارند . ( زاويه چيست؟ ، زاويه چگونه تشكيل مي شود ؟  و . . . )

4-     مثالهاي مثبت و منفي مفهوم را در اختيار يادگيرندگان قرار دهد .

مثالهاي مثبت يك مفهوم موردي است كه داراي صفات مفهوم مورد نظر باشد .

مثال: زاويه نيم صفحه 180 درجه است . واحد اندازه گيري زاويه درجه است .

مثال منفي يك مفهوم موردي است كه فاقد آن صفات آن مفهوم است .

مثال : زاويه قائمه دو برابر زاويه نيم صفحه است . مجموعه زاويه هاي داخلي هر مثلث 180 درجه است .

نكته مهمي كه بايد ياد آور شد اين است كه ؛ استفاده از هر دو مثال يادگيري مفاهيم را به مراتب آسانتر مي سازد و استفاده از مثالهاي منفي به تنهايي ، يادگيري را دشوارتر مي سازد .

5-     مثالهاي مفهوم را به طور متوالي ارائه دهيد .

روش ارائه متوالي مثالهاي مثبت و منفي ، يادگيري را آسانتر مي كند . با اضافه كردن بر مثالهايي كه در مورد 4 اشاره گرديده ، معلم مي تواند با توجه به شناخت و محدوديت كلاس خود با روش مناسب ، مثالهاي متوالي ارائه نمايد .

(2)

6- فرصتهايي را براي پاسخگويي ياد گيرندگان فراهم كنيد و پاسخهاي آنها را تقويت كنيد .

معلم توجه كند كه پاسخ دانش آموز بايد تقويت شود نه خود دانش آموز .

  ارائه سؤال                                فرصت مناسب                             پاسخ صحيح دانش آموز 

                                            تقويت و  بـــــــازخورد

7-يادگيري دانش آموزان را ارزشيابي كنيد .

در آخرين مرحله آموزش مفاهيم معلم بايد با توجه به هدف آموزشي درس و با استفاده از روشها و فنون مختلف ارزشيابي ، ميزان يادگيري دانش آموزان خود را مورد سنجش قرار دهد

جهت کسب اطلاعات بیشتر به کتاب روان شناسی پرورشی (روان شناسی یادگیری و آموزشی) دکتر سیف مراجعه شود.

گروه آموزشی پایه پنجم ابتدایی شهرستان جویبار