تکنولوژی و گروه آموزشی ابتدایی جویبار

نکته های زبانی و دستوری :

الف – آشنایی با اسم غیر ساده ( مشتق ) و صفت مشتق

 واژه مشتق :  

واژه هایی که از یک پایه ی واژگانی فعلی و غیر فعلی و یک پیشوند یا پسوند تشکیل می شود

* پسوند سار به معنی فراوانی است. شاخسار یعنی جایی که شاخه ی فراوان باشد.

* صفت هایی که با پسوند« گر» می آیند بیشتر فراوانی و تکرار انجام گرفتن کار را نشان می دهند. پسوند« گر» اگر در آخر اسم بیاید، صفتی    می سازد که دلالت بر شغل و پیشه دارد . کوزه گر یعنی کسی که کارش ساختن کوزه است.

ب – نثر و شعر :

نوشته هایی که دارای آهنگ و وزن و قافیه باشد شعر ( نظم ) و نوشته ای که آهنگ و وزن و قافیه ندارد نثر می باشد.

مقاله ها ، نمایشنامه ها، قصه های کوتاه و داستان های بلند و ... متن نثری هستند .

شعر انواع گوناگونی دارد که شعر سنتی و شعر نو دو دسته کلی آن هستند .

 از مشهور ترین شعرها می توان از غزلیات حافظ و سعدی ، دو بیتی های  بابا طاهر ، رباعیات خیام و مثنوی مولوی را نام برد .

* شعراز دو بخش تشکیل شده است که هر بخش از آن را مصراع  و دو مصراع  را یک بیت  می گویند

*کلمه های هم آهنگ و هم وزن پایان مصراع ها کلمات هم قافیه می گویند (حروف مشترک کلمه های پایان هر بیت)

* به کلمه هایی که در پایان هر دو مصراع یک بیت شعر تکرار می شود ردیف می گویند . کلمه

* همه ی بیت ها دارای ردیف و قافیه نیستند، برخی از بیت ها فقط قافیه دارند.

* برخی بیت ها ردیف و قافیه ندارند.

حافظا در کنج فقر و خلوت شب های تار                   تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

..........................................................................................................................

               روز   وصل  دوستداران   یادباد                   یادباد  آن   روزگاران   یادباد

                کامم از تلخی غم چون زهر گشت                بانگ نوش شادخواران  یادباد

                گرچه  یاران  فارغند  از  یاد  من                از من ایشان را هزاران  یاد باد

                 مبتلا  گشتم  در  این  بند و بلا                 کوشش آن حق گزاران  یاد باد

 دوستداران، روزگاران، شاد خواران ، هزاران و حق گزاران  قافیه هستند.

یادباد  ردیف هستند .                   

آرایه های ادبی : ( مَجاز، تشخیص، مراعات نظیر، ایهام )

الف- مَجاز :

مجاز یعنی به کار گرفتن واژه ای درغیر  معنی حقیقی خود مانند استفاده از کلمه « پاییز » در جمله ی « من پاییز را  جارو می کنم » دراصل یعنی فصل پاییز.اما منظور نویسنده،جارو کردن فصل پاییز نیست، چرا که پاییز چیزی نیست که بتوان آن را جارو کرد.پس نویسنده منظور دیگری داشته است و پاییز به معنی دیگری در جمله به کار رفته است.من پاییز را جارو می کنم یعنی  برگ های زرد پاییز را جارو می کنم و کلمه ی پاییز در این جمله مَجاز است.

ب- تشخیص :

تشخیص یعنی شخصیت بخشیدن به عناصر بی جان مانند این جمله ( آفتاب و باد و آب، همکاران من هستند.) که آفتاب و باد و آب را انسان فرض کرده است و همکاری که فعل انسانی است به آنها نسبت داده شده است.

ج – مراعات نظیر ( یا شبکه ی مفهومی واژگان ) :

مجموعه ای از کلمه ها که با هم ارتباط دارند در یک متن یا بند یا شعر دیده می شوند.

ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند                 تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

این کلمه ها با هم رابطه ی مفهومی دارند . واژه هایی از یک مجموعه که با هم تناسب دارد. تناسبی از نظـر نوع، جنس، مکان ، زمـان، همراهی...« مراعـات نظـیر» موجب تکـاپوی ذهـن  و                          

جست و جوی واژگانی که به صورت یک مجموعه هستند می شود. مانند عظمت، شکوه، فروغ زرین، کوه های سر به آسمان کشیده و جنگل های انبوه.

د ـ ایهام :

ایهـام نوعی بازی ذهن است. در ایهـام، واژه یا عبـارت به گونه ای است که ذهن انسـان در درک ومعنای آن برسر دو راهی قرار می گیرد و نمی تواند در یک لحظه یکی ازاین دو را انتخاب کند. این امر خود موجب ذوق آزمایی خواننده شده و موجب می گردد وی از متن لذت بیشتری ببرد. مثلاً در جمله ی « همیشه بهار باشد » نوعی ایهام وجود دارد. یعنی« همیشه بودن بهار » و نیز             « گل همیشه بهار » هر دو به ذهن می رسند.

به طور کلی هرگاه کلمه یا مجموعه ای از کلمات با یک عبارت یا بیت دارای دو چند معنا باشد  ایهام به  وجود می آید.

بهرام که گور می گرفتی همه عمر                            دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

گور : گورخر یا قبر