نکاتی چند از املای فارسی
بسمه تعالی
چند نکات آموزشی برای تقویت املای فارسی
مقطع ابتدایی زیر بنای دیگر مقاطع تحصیلی بوده و پایه اول ابتدایی اساس دیگر پایه های این مقطع می باشدو هر چه قدر دا نش آموزان در این پایه بهتر آموزش ببینند، در پایه های بالاتر یادگیری و آموزش مطالب راحت تر خواهد بود.
در پایه ی اول دو درس ریاضی و فارسی(املا و قرائت فارسی) از اهمیت خاصی برخوردار می باشد، به طوری که بدون یادگیری درس فارسی، یادگیری دروس دیگر را با مشکل مواجه می سازد. لذا آموزش و یادگیری درس فارسی از جمله درس املا اهمیت خاصی را پیدا می کند.
مراحل آموزش نوشتن :
1- آموزش نوشتن غیر فعال( رونویسی) 2- آموزش نوشتن نیمه فعال( املا )3- آموزش نوشتن فعال پایه یک ( کلمه سازی) 4- آموزش نوشتن فعال پایه دو ( جمله سازی) 5- آموزش نوشتن فعال (خلاق) انشا و انواع آن
در این مقال، با توجه به مشکل دانش آموزان در مرحله ی آموزش نوشتن نیمه فعال( املا )، به نکاتی در باره ی آموزش املا پرداخته می شود.
مهارت املا نویسی به معنی توانایی جانشین کردن صحیح صورت نوشتاری حروف، کلمات و جمله ها به جای صورت آوایی آن هاست که دانش آموزان باید به این مهارت دست یابند تا بتوانند به خوبی بین صورت تلفظی کلمه ها و حروف سازنده آن ها پیوند مناسبی برقرار کنند . بدین ترتیب زمینه ی لازم برای پیشرفت آنان در درس های جمله نویسی، انشا و به طور کلی مهارت نوشتن بهتر فراهم شود. دانش آموزان هنگام نوشتن املا باید نکاتی را در باره ی صداهایی که به وسیله ی معلم در قالب کلمه ها و جمله ها بر زبان جاری می شود رعایت نماید:
- صداها را خوب بشنوند،کلمه ها را کاملاٌ تشخیص داده و درک کنند.
- کلمه ها را خوب تشخیص دهند، آن ها را به خاطر بیاورند و تصویر آن ها را مجسم کنند و همچنین کلمه ی صحیح را در ذهنشان باز شناسی کنند.
- کلمه ها را درست بنویسند، حروف سازنده ی کلمه را صحیح بنویسند و کلمه را به درستی بازنویسی کنند و از توالی حروف به صورت مناسب استفاده کنند.
اشکالات املایی:
- ضعف در حساسیت شنوایی ( جاله به جای ژاله )
- ضعف در حافظه شنوایی ( جا انداختن کلمه ها )
- ضعف در حافظه دیداری ( هیله به جای حیله )
- ضعف در حافظه توالی دیداری ( مارد به جای مادر )
- قرینه نویسی ( دید ،و )
- وارونه نویسی ( دید ،ز )
- عدم دقت ( کندم به جای گندم )
- نارسا نویسی ( رسم به جای رستم )
اهداف درس املا :
املا یعنی نوشتن مطلبی که دیگری بگوید یا بخواند.
درس املا در برنامه آموزشی دوره ابتدایی این اهداف را در بر می گیرد:
1- آموزش صورت صحیح نوشتاری کلمه ها و جمله های زبان فارسی
2- تشخیص اشکالات املایی دانش آموزان و رفع آن ها
3- تمرین آموخته های نوشتاری دانش آموزان در رونویسی
علاوه بر اهداف فوق املا نویسی دانش آموزان را یاری می کند تا مهارت های خود را در این زمینه ها تقویت نمایند:
1- گوش دادن با دقت
2- تمرکز و توجه داشتن به گفتار گوینده (معلم)
3- آمادگی لازم برای گذر از رونویسی( نوشتن غیر فعال)، جمله نویسی و انشا ( نوشتن فعال)
نکات مهم در روش آموزش املا:
1-= توجه بیشتر به وجه آموزشی درس املا نسبت به وجه آزمونی آن
2- انعطاف پذیری در اتنخاب تمرینات در هر جلسه املا
3- توجه به کلمات به عنوان عناصر سازنده جمله های زبانی
4- ارتباط زنجیروار املا های اخذ شده در جلسات گوناگون
مراحل روش آموزش املا :
عناصر دیگر در روش آموزش املا را به صورت زیر نیز می توان بیان کرد
گام اول- انتخاب متن املا و نوشتن روی تخته کلاس و خواندن آن
گام دوم – قرائت املا توسط معلم و نوشتن آن توسط دانش آموزان
گام سوم- تصحیح گروهی املا و تهیه ی فهرست خطاهای املایی
گام چهارم – تمرینات متنوع با توجه به اولویت بندی اشکالات املایی استخراج شده
اتنخاب متن املا:
1- متن مورد نظر حاوی جمله باشد و از انتخاب کلمه به تنهایی خود داری شود.
2- کلمات سازنده جملات متن از حروفی تشکیل شده باشند که قبلاٌ تدریس شده اند.
3- کلمات خارج از متن کتاب های درسی از 20 درصد کل کلمات بیشتر نباشد
4- علاوه بر جملات موجود در کتاب های درسی با استفاده از کلمات خوانده شده، جملات دیگری هم در نظر گرفته شوند.
5- در هر جلسه از کلماتی که در جلسات قبلی برای دانش آموزان مشکل بوده اند نیز استفاده شود تا بتوان درجه پیشرفت شاگردان را اندازه گیری کرد.
قرائت املا :
معلم متن املا را از روی تابلو پاک کرده، پس از آمادگی دانش آموزان متن را با صدای بلند و لحنی شمرده دو بار قرائت نماید.
البته هنگام قرائت متن املا از خواندن کلمه به کلمه خود داری نموده و متن را به صورت گروه های اسمی و فعلی یا جمله ی کامل قرائت نماید تا دانش آموزان با بافت جمله و معنای آن آشنا شوند. متن املا رابا سرعت مناسب تکرار کرده تا دانش آموزان کند نویس هم اشکالات خود را بر طرف نماید.
تصحیح گروهی:
این گام با مشارکت کامل دانش آموزان انجام می شود و معلم بدون اشاره به نام آنان تک تک املاها را بررسی و مشکلات را استخراج می کند. به این ترتیب که معلم املای اولین دانش آموز را در دست می گیرد و به کمک دانش آموز کلمات یاد شده را رونویسی می کند، سپس املای دومی و سومی و تا آخرین دانش آموز کلاس را در دست می گیرد و به کمک همان دانش آ؛موز یا دانش آموز دیگری، صورت صحیح غلط های املایی را روی تابلو ثبت می کند. البته هر جا که غلط ها تکراری بودند جلوی اولین مورد آن یک علامتمی زند. در پایان با شمردن غلط ها اشکالات املایی دانش آموزان را الویت بندی می کند.
در این گام معلم با توجه به مهم ترین و پر تعداد ترین اشکالات املایی دانش آموزان با به کار گیری انواع تمرینات حرف نویسی و کلمه نویسی و همچنین تمرینات کلمه سازی و جمله سازی به تقویت توان نوشتاری دانش آموزان می پردازد.
راه های پیشنهادی برای تقویت املایی دانش آموزان ضعیف :
1- دقت در مشق(رونویسی) و تصحیح غلط ها و رعایت خط زمینه
2- توجه به دست ورزی در دوره ی آمادگی
3- مطمئن شدن از شناخت حروف الفبای فارسی
4- بررسی دقیق تکالیف شب در خانه
5- توجه بیشتر به دانش آموزان کند نویس
6- پرهیز از حرکات اضافی موقع گفتن املا
7- استفاده از دانش آموزان ممتاز برای روخوانی و تکرار و تمرین در کلاس
8- توجه به نوع نشستن
9- استفاده از کارت تند خوانی
10 – ترکیب صامت و مصوت
11- اطمینان از تلفظ صحیح حروف توسط دانش آموزان
12- تصحیح املا توسط خود دانش آموزان
نتیجه گیری :
- اگر معلمان درس املا را همان طور که جدی می گیرند، روش تدریس آن را نیز مطابق با روش تدریس ارائه شده در کتاب های مراکز تربیت معلم تدریس کنند، به نظر می رسد دانش آموزان مشکلی در این درس نخواهند داشت .
- گروه های درسی نیز نقش عمده ای در آشنایی و یاد آوری روش تدریس املا بر عهده دارند .
- تا زمانی که دانش آموزان در مهارت خواندن پیشرفت نکرده باشند صحبت از املا و املا گفتن بی مفهوم خواهد بود.
- انتخاب معلمان پایه اول از بین معلمان فعال و علاقه مند و پر انرژی کمک موثری به تقویت املا ی دانش آموزان می کند.
-هر چه تعداد دانش آموزان یک کلاس کمتر باشد معلم وقت بیشتری برای رسیدگی به دانش آموزان ضعیف در املا خواهد داشت .
- کمک گرفتن از اولیا فقط برای تکرار و تمرین بیشتر می تواند در تقویت املا موثر باشد.
تدوین : مجتمع شهدای فرهنگی لاریم
با اندکی تصرف و تخلص: گروه آموزشی ابتدایی شهرستان جویبار – آذر ماه 89